Czy osoby upośledzone są zewnątrzsterowne

Konfrontując przedstawione wyniki z twierdzeniem E. Ziglera należy przypomnieć, że mówiono w nim o wzmocnieniach społecznych, natomiast w eksperymencie stosowane były wzmocnienia materialne. Stąd wniosek, że wyniki eksperymentu bezpośrednio nie przeczą poglądom Ziglera, jednak poddają w wątpliwość tezę, że generalnie osoby upośledzone są zewnątrzsterowne. Taka generalizacja twierdzenia Ziglera często jest dokonywana zarówno przez jej autora jak też i innych badaczy (S. Kowalik 1984, J. Tramontana 1972, E. Z i g 1 e r 1971). Tak więc można powiedzieć, że osoby upośledzone mogą kierować się motywacją wewnętrzną w swoim postępowaniu. Dodanie zaś do niej motywacji zewnętrznej, jeśli będzie ona miała tylko charakter wzmocnień materialnych, może działać niekorzystnie na poziom wykonania zadania.

Podane wyjaśnienia nie rozwiązują wszystkich wątpliwości związanych z przedstawionymi wynikami badań. Ciągle niejasny pozostaje problem, dlaczego dodanie wzmocnień zewnętrznych powoduje u upośledzonych obniżenie się zaangażowania w wykonanie zadania. Lee, Syryg i Hallschmid podają dwie możliwe interpretacje tego faktu. Pierwsza wskazuje, że dodanie wzmocnień zewnętrznych powoduje przesunięcie spostrzeganej przyczyny działania z jednostki na czynniki zewnętrzne, co w konsekwencji obniża poziom wykonania zadania. Jeśli tak jest faktycznie, to należy uznać, że przypisywane osobom upośledzonym przez otoczenie społeczne przyczyny sukcesów, wykazane w badaniu L. J. Severance’a i L. L. Gasstrom (1978) nie są pTzez nich przejmowane. Kierują się oni swoimi własnymi standardami atrybucyjnymi. Druga interpretacja nawiązuje do koncepcji samokontroli W. Mischela (W. Mischel, E. B. Ebbesen, A. R. Zeiss 1973). Zgodnie z nią oczekiwanie na nagrodę zewnętrzną, którą mamy otrzymać po wykonaniu działania, powoduje stan frustracji. Stan ten wywołuje niechęć i awersję do działania i w konsekwencji obniża poziom jego wykonania. U osób upośledzonych stan frustracji jest jeszcze większy niż u osób normalnych. Wynika to z faktu, że nie zdają oni sobie sprawy z czasu, jaki musi upłynąć do chwili uzyskania nagrody. Wykazali to w swoich badaniach A. J. Litwornik, L. R. Franzini, S. Geller i M. Gel- ler (1977). Konsekwentnie można byłoby uznać, że w wypadku wysokiej motywacji wewnętrznej pozbawienie wzmocnień pozytywnych osób upośledzonych umysłowo jest korzystne, tj. sprzyja zaangażowaniu w wykonanie zadania. Wniosek ten jest zgodny z wnioskami wynikającymi z koncepcji Ziglera. Bezradność, o której mówiłem poprzednio, powinna być większa u osób, wobec których stosowane są wzmocnienia pozytywne. Będzie tak pod jednym warunkiem. Tym mianowicie, że osoby te będzie cechowała wysoka motywacja do wykonania zadania.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *