Przykłady zastosowania wywiadu w badaniach środowiskowych

Poniżej zamierzamy przedstawić kilka wybranych badań, które przeprowadzono stosując wywiad środowiskowy. Jako pierwsze zaprezentujemy badanie podjęte w Katedrze Pedagogiki Uniwersytetu Warszawskiego. Początkowo celem tych badań było wykrycie mechanizmu powstawania pewnych społecznie niebezpiecznych zjawisk powodujących zaburzenia w zachowaniu się’ dzieci i młodzieży (niepowodzenia szkolne, postawy buntu, wagary, ucieczki, pijaństwo młodzieży).

W badaniach prowadzonych przez A. Majewską1, autorka dotarła do środowisk rodzinnych poprzez objęcie badaniami młodzieży z Łódzkiej Izby Wytrzeźwień. J. Konopnicki2 do problematyki funkcjonowania rodziny nawiązał przy ustalaniu okoliczności towarzyszących powstawaniu zaburzeń w zachowaniu się dzieci ze świetlicy Obserwacyjne Eksperymentalnej Centralnej Poradni Zdrowia Psychicznego we Wrocławiu. W badaniach przeprowadzonych przez H. Izdebską3 funkcjonowanie rodziny wyłoniło się jako problem dodatkowy w trakcie analizy przyczyn niepowodzeń szkolnych uczniów z warszawskich szkół podstawowych dla pracujących.

Na podstawie analizy materiałów uzyskanych drogą wywiadów środowiskowych ustalono pewne grupy przyczyn zaburzeń w zachowaniu się dzieci i młodzieży. Prof. J. Konopnicki w badaniach empirycznych przy pomocy wywiadu środowiskowego zamierzał:

– 1. Wykazać, w jakich okolicznościach zaburzenie dziecka powstaje i jak warunki wpływają na jego zmiany.

– 2. Uchwycić pewne prawidłowości zachodzące pomiędzy organizmem i jego środowiskiem, przede wszystkim zaś uchwycić formy zachowania się powtarzające się w zbliżonych okolicznościach, co pozwalałoby na wyprowadzenie praktycznych wniosków.

– 3. Stwierdzić, jakie istnieją zależności między tym, co autor nazywa dominującą przyczyną, a dominującą początkową ma- manifestacją zaburzenia. Takie stwierdzenie może być pomocne w odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób można przystąpić do likwidacji zaburzenia już od chwili jego wystąpienia. Przyczynami tymi w przypadku badań nad niepowodzeniami szkolnymi są:1

– a) zła atmosfera w rodzinie, wynikająca ze złego współżycia rodziców,

– b) zły przykład dorosłych, wiążący się z niskim poziomem kulturalnym i moralnym,

– c) nieprzywiązywanie wagi do roli wychowania,

– d) nieumiejętność lub brak wszelkich prób w kierunku podejmowania zabiegów wychowawczych, ej lekceważący stosunek rodziców do nauki dziecka,

– f) brak zainteresowania dzieckiem.

H. Izdebska i jej badania

W badaniach nad związkiem zachodzącym między alkoholizmem rodziców a powstawaniem zaburzeń wśród dzieci i młodzieży można dostrzec następujące zależności:

– a) niski poziom wykształcenia rodziców wiąże się z częstym występowaniem alkoholizmu w rodzinie, co utrudnia i komplikuje sytuację szkolną dzieci,

– b) dzieci z rodzin alkoholików są przeważnie opóźnione w nauce oraz częściej ją w szkole podstawowej przerywają i w zasadzie nie powracają już do szkoły,

– c) Wśród dzieci alkoholików zauważa się nasilenie drugorocz- ności.

Jak wynika z powyższego zestawienia, już samo wzrastanie w rodzinie alkoholika wpływa ujemnie na cały proces rozwojowy osobowości dziecka. Dostarczone drogą wywiadów materiały pozwoliły na odtworzenie fukcjonowania wychowawczego badanych rodzin. Rodziny te jako zdezorganizowane nie są zdolne do stworzenia właściwego środowiska dla młodego pokolenia, a ich rozkład jest zbyt zaawansowany, by taka rodzina mogła ponownie zacząć spełniać swe obowiązki w zakresie zaspokajania potrzeb psychicznych dziecka bez pomocy z zewnątrz.

Ciekawe wyniki przy zastosowaniu techniki wywiadu środowiskowego uzyskała H. Izdebska w trakcie badań przeprowadzanych w Pogotowiu Opiekuńczym na Sadybie obejmując nimi rodżiny zdegenerowane i tak zwane ,,przeciętne” oraz sprawdzając szczegółowo formy oddziaływania wychowawczego rodziców w stosunku do dzieci.

Zebrane materiały pozwoliły autorce na wydobycie kilku problemów, w świetle których popełnione w wychowaniu w rodzinach przeciętnych błędy wychowawcze zarysowują się wyraźnie.

– Są to:

– 1. Sposób postępowania z dziećmi.

– 2. Przejmowanie przez rodziców i przekazywanie dzieciom wartości w wychowaniu rodzinnym.

– 3. Charakter kontaktów osobistych z dziećmi.

– Omówimy kolejno te problemy:

– 1. W większości przypadków sposób postępowania z dziećmi był nacechowany brutalnością, znajdującą swój wyraz w stosowaniu kar cielesnych, używaniu przekleństw, nerwowością matek i brakiem czasu rodziców na bliższe kontakty z dziećmi. Ponadto uzyskany drogą wywiadów środowiskowych materiał ukazał bardzo istotne zagadnienie nadmiernego zaspokajania potrzeb materiałowych dzieci, przy równoczesnym zaniedbywaniu ich potrzeb psychicznych.

– 2. Zagadnienie drugie dotyczy przekazywania dzieciom pewnych wartości w wychowaniu rodzinnym. I tak np. uczciwość, głównie w stosunku do mienia społecznego, nie stanowi w opisywanym środowisku wartości przekazywanych dzieciom w wychowaniu rodzinnym. Interesujący okazał się również stosunek rodziców do przejawów kłamstwa. Stosunek ten wyraża się piętnowaniem kłamstwa popełnionego na terenie domu, podczas gdy w stosunku do kłamstw dotyczących szkoły postawa rodziców nacechowana jest dużą tolerancją. Bardzo istotną cechą, która powinna być rozwijana w wychowaniu rodzinnym, jest koleżeń- skość – tu jednakże rodzice zbyt mało zwracają na nią uwagę. Powoduje to w konsekwencji tworzenie się postaw niespołecz- nych, egoistycznych.

– 3. Trzecią grupę czynników stanowią kontakty rodziców z dziećmi. I w tym zakresie można zauważyć duże odchylenia od normy. W trakcie analizy postępowania rodziców z dziećmi zwraca uwagę nerwowość matek oraz fakt, że rodzice nie mają czasu dla dziecka.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *